Translations

 

 

Het psychotische subject in het tijdperk van de Geek*
Het typische en de symptomatische uitvindingen

Wat gewordt er, in een wereld waar iedere ‘Eén’ voorzien is van zijn “i-object”, een wereld waarin geek[1]  zijn een gewone levensstijl vormt, van wat wij de psychose noemen? De triomf van de “i-gadgets” als objecten buiten het lichaam heeft de verhoudingen tussen de spreekwezens [parlêtres] halsoverkop veranderd, verhoudingen die tot dan gecodificeerd waren door wat Freud het programma van de beschaving noemde. Van de XXste naar de XXIste eeuw zijn we overgegaan van de eeuw van de discours die de sociale band verknopen naar een wereld van de Eén-heel-alleen die zijn steunpunt vindt in het symptoom als alternatieve sociale band.

In zijn tussenkomst op het Congres van Tel-Aviv, die de referentie zal zijn voor dat van Athene, stelt Eric Laurent voor de NLS “een onderzoek” voor “naar de wijze waarop wij in onze praktijk vandaag lezen wat het woord psychose betekent voor de psychoanalyse” [2]. Men kan immers de psychotische poging, die er in bestaat de wereld te ordenen zonder de hulp van de bestaande discours, veralgemenen tot de algemene poging tot  het schrijven van het eigen symptoom. Dat symptomatisch merkteken, dat zegel op het lichaam, dat spoor in de detaal , of nog de onontkoombareuitvinding [invention forcée] bestaat uit een reductie van de vlucht van de betekenis. Aan de keerzijde wordt het surfen op het dolgedraaide web voorgesteld als het vat der Danaïden van de XXIste eeuw. Zo produceert de mediasfeer voor Raffaele Simone een revolutie van de geest die breder en diepgaander is dan die welke Plato kon vrezen in Phaedrus met betrekking tot het ontstaan van het schrift[3]. Veeleer dan ons bedroefd nostalgisch op te stellen zullen wij uiteenzetten hoe de psychoanalyse deze nieuwe vormen van boeken, geschreven in real time, in ontvangst neemt, boeken die elk individu  naar zijn beeltenis schrijft, het private facebook dat zich steeds meer opent naar de wereld als uiteenzetting van ieders eigen casus in voortdurende herbewerking. Simone staat nochtans dichter bij Lacan als hij overweegt dat de media geen extensie van de mens zijn, maar dat de mens integendeel de extensie van de media is. Is het “i-object” immers geen bijkomend orgaan waarvan wij als bloggers de functie zoeken?

In deze context van grote wanorde in het reële[4] heeft de psychiatrie zich steeds verder verwijderd van de constituerende tekenen van de psychose ten voordele van de stilte der organen (in die mate zelfs dat zij alle bakens verliest, zoals bij voorbeeld in de casus van Anders Breivik). Intussen heeft de psychoanalyse, in plaats van de deemstering van de vaderlijke imago te betreuren, precies het willekeurige van de vader gereveleerd, zijn fictionele dimensie getoond, om zich meer en meer aan de formele omhulling van het symptoom te hechten. Zodoende richt zij zich op de kern van genieten van het symptoom in wat deze als meest reële heeft, wat tegelijkerheid het meest singuliere ankerpunt voor het spreekwezen uitmaakt.

Talrijke discours pogen de wereld te ordenen. Lacan heeft er vier geformaliseerd, met als toemaatje het kapitalistische discours “dat ze alle aanvreet, waarin het object a ten zenith stijgt en de mogelijke permutaties herverdeelt” [5].  Aan deze beweging van de pluraal wordende beschaving beantwoordt bij Lacan de conceptuele kanteling van de overgang van de eerste naar de tweede vadermetafoor[6]. Het is niet langer de Naam-van-de-Vader maar het geheel van de taal dat de fenomenen van stabilisatie van de betekenis op zich neemt. Die Ander die Lacan doorstreepte om aan te duiden dat hij slechts op een fictie berustte, die Ander die dus niet bestaat, dwingt elkeen het singuliere van zijn traject te produceren.

Wij zullen in de bijdragen tot dit Congres het accent moeten leggen op de symptomatische uitvinding, op het singulier subjectieve knutselwerk dat opgeroepen wordt door de tijd van de Ander die niet bestaat [7] en zijn “i-objecten”. Met andere woorden, hoe maakt het subject van zijn symptoom een taal? Hoe krijgt hij vat op objecten om er functionele organen van te maken? Eric Laurent onderstreept het: het is van het zogenaamde psychotische subject dat wij moeten leren hoe voor eenieder het geheel van de taal de poging op zich neemt het genot te benoemen. Zodoende zou de goede manier om een ketter te zijn in de psychoanalyse van na de Oedipus[8]  er in bestaan “na de natuur van het sintoom te hebben erkend, zich niet te weerhouden er logisch gebruik van te maken, dit wil zeggen er gebruik van te maken tot aan het bereiken van zijn reële, waarna hij niet langer dorst naar meer.” [9] De natuur van het sinthoom erkennen is “de wijze erkennen waarop de taal de genietende substantie op zich neemt en ze ordent” [10]. Het is het taal-orgaan dat van het subject een spreekwezen maakt, wat impliceert dat het op het zelfde ogenblik waarop het hem het zijn schenkt, het hem meteen ook een hebben doorgeeft, zijn lichaam. Door ze met betekenis te bekleden ontschoeit het taal-orgaan de organen van het lichaam, wat hen problematisch maakt en wat noodzaakt voor hen een functie te vinden zonder de hulp van enig gevestigd discours voor de zogenaamde schizofreen[11].

Zo kunnen we de catalogus van de psychotische uitvindingen opsommen[12]: uitvinding van een discours, van een hulpmiddel om zijn lichaam te kunnen gebruiken in het geval van de schizofreen, uitvinding van een verhouding tot de Ander om de sociale band op te schorten in het geval van de paranoïcus, onmogelijke uitvinding in het geval van de melancholicus, uitvinding van een ankerpunt of een identificatie in het geval van de alledaagse psychose. De niet-uitvinding maakt overigens een even interessante klasse uit omdat het trauma van de taal er zuiver in verschijnt.

Onze betrachting, zo stelt Eric Laurent, bevindt zich echter aan de keerzijde van de pogingen tot classificeren. Er rijst voor de psychoanalyse die deze betrachting nastreeft een horizont  van het niet classificeerbare opdat het symptoom het singuliere van een subject zou kunnen aanduiden. Deze uitbreiding tot het alledaagse van de  psychose, het “iedereen is gek”, betekent nochtans niet dat iedereen psychotisch zou zijn.  “Het komt er op aan de lessen van het psychotische subject  die op het gehele klinische veld slaan, niet te verwarren met een klinische categorie als zodanig die de meerderheid van onze ervaring zou gaan uitmaken” [13].  Zo zal ons onderzoek ook moeten bestuderen “hoe de alledaagse naam-van-de-vader van de existentie zich omvormt eenmaal we die horizont van het niet classificeerbare in het verschiet hebben” [14]. Met de dimensie van de vader als fictie zullen wij het typische van de psychose terugvinden, net zoals de fenomenen van het uitbreken verbonden met  de ontmoeting met “Een Vader”, fenomenen die niet tot het domein van de uitvinding behoren.

De alledaagse waan is een inspanning tot uitvinden van een geek. “Men is er zeker van dat het om een waan gaat als het van Eén-heel-alleen blijft. [...] Leidt dat tot het vormen van een sociale band of niet? Daar speelt het toeval wel eens in. Er zijn vormen van waan waarvan men wel degelijk ziet dat ze zich niet kunnen socialiseren” [15].  Maar religieus fanatisme, autoritaire therapieën of nog de veralgemeende evaluatie, behoren die niet tot een verwoed appel aan de vader? Stelt de psychoanalyse tegenover die triomferende vormen van collectiviteit geen volslagen nieuw antwoord door de ervaring van het doorsteken van de impasses van de “Eén-heel-alleen”? Op deze vraag zal ons onderzoek naar de psychose in het tijdperk van de geekons helpen een antwoord te formuleren.

Dominique Holvoet


·         Vertaling naar het Nederlands door Hubert Van Hoorde, inclusief de citaten in de tekst.

[1] Geek, term uit het Amerikaanse slang die oorspronkelijk een bizar persoon aanduidde die als te intellectueel werd ervaren. Stilaan op internationaal niveau in gebruik geraakt op het internet werd beslag op de term gelegd door de adepten van hoogtechnologische gadgets. Volgens het Oxford American Dictionary stamt het woord af van het Middelhoog-Duitse Geck, wat een waanzinnige betekent, een nar of van het Nederlandse Gek wat iets krankzinnigs aanduidt (bron: Wikipedia).
[2] Laurent E., « La psychose ou la croyance radicale au symptôme », tussenkomst op het  Congres van de NLS in Tel-Aviv ; zal verschijnen in Mental n°29  (janv. 2013), is verschenen in het Engels in Hurly-Burly n°8, oct. 2012.
[3] Simone R., Pris dans la toile, l'esprit aux temps du web, Gallimard, verschijnt in Franse vertaling op 15 nov. 2012. Oorspronkelijke versie in het Italiaans : Presi nella rete. La mente ai tempi del web, Saggi, aprile 2012.
[4] Referentie aan de titel van het volgende Congres van de AMP te Parijs in 2014. Russenkomst van J.-A. Miller verschenen in Lacan Quotidien 63, beschikbaar op de van de NLS
[5] Laurent E. op.cit.
[6] Miller J-A, Extimité, Cours du 5 février 1986.
[7]Miller J-A, « L’invention psychotique », Quarto, 80/81, 2004 : « L’Autre n’existe pas veut dire que le sujet est conditionné à devenir inventeur ». Verschenen in het Engels in  Hurly Burly n°8.
[8] Caroz G., zie zijn voortreffelijk argument voor PIPOL 6, « Après l’oedipe ». Het Congres van de NLS in Athene schrijft zich zodoende in het perspectief in van het 2de Europese Congres van Psychoanalyse ingericht door de  EuroFédération op 6 et 7 juli 2013. (europsychoanalysis.eu)
[9] Lacan J., Le Séminaire, Livre XXIII, Le sinthome, (1975-1976), Paris, Seuil, 2005, p. 15.
[10] Laurent E., op.cit.
[11] Lacan J., « L’Etourdit » (1972), Autres Ecrits, Seuil, 2001, p. 474.
« … de ce réel : qu’il n’y a  de rapport sexuel, ceci du fait qu’un animal a stabitat qu’est le langage, que d’labiter c’est aussi bien ce qui pour son corps fait organe, – organe qui, pour ainsi lui ex-sister, le détermine de sa fonction, ce dès avant qu’il la trouve. C’est même de là qu’il est réduit à trouver que son corps n’est pas-sans autres organes, et que leur fonction à chacun, lui fait problème, – ce dont le dit schizophrène se spécifie d’être pris sans le secours d’aucun discours établi. »
[12] Miller J-A, , « L’invention psychotique », Quarto, 80/81, p. 92004.
[13] Laurent E., op.cit.
[14] Laurent E., op.cit.
[15] Miller J.-A., op. cit., p. 13.
 

ελληνικά

 

 

11ο Συνέδριο της Nέας Λακανικής Σχολής, Αθήνα 18 και 19 Μαΐου 2013

Το ψυχωτικό υποκείμενο στην Geek εποχή 
Τυπικότητα και συμπτωματικές επινοήσεις

Σε έναν κόσμο όπου κάθε «Εν» είναι συναρμολογημένο με το «i-αντικείμενό» του, έναν κόσμο όπου το «είμαι geek»[1] αποτελεί ένα στυλ κανονικής ζωής, τι απέγινε αυτό που ονομάζουμε ψύχωση; Ο θρίαμβος των «i-γκάτζετ» ως εκτός σώματος αντικειμένων διατάραξε τις σχέσεις μεταξύ των ομιλ-όντων [parlêtres] τις οποίες μέχρι τότε κωδικοποιούσε το επονομαζόμενο από τον Φρόυντ πρόγραμμα του πολιτισμού. Από τον 20ό στον 21ο αιώνα, περάσαμε από τον αιώνα των λόγων που συγκροτούν τον κοινωνικό δεσμό στον κόσμο του Ενός-ολομόναχου που βρίσκει στήριγμα στο σύμπτωμα σαν εναλλακτικό κοινωνικό δεσμό.

Στην παρέμβασή του στο Συνέδριο του Τελ Αβίβ, που θα αποτελέσει αναφορά για το Συνέδριο της Αθήνας, ο Ερίκ Λοράν προτείνει για τη Νέα Λακανική Σχολή «μια έρευνα σχετικά με τον  τρόπο με τον οποίο διαβάζουμε σήμερα στην πρακτική μας αυτό που η λέξη ψύχωση σημαίνει για την ψυχανάλυση».[2] Μπορούμε, πράγματι, να γενικεύσουμε την προσπάθεια του ψυχωτικού, που συνίσταται στην τακτοποίηση του κόσμου δίχως την αρωγή των καθιερωμένων λόγων, εντάσσοντάς την στη γενικότερη προσπάθεια γραφής του συμπτώματος του καθενός. Αυτό το συμπτωματικό σημάδι, σφραγίδα στο σώμα, ίχνος στη γλαλώσσα [lalangue] ή ακόμη επιβεβλημένη επινόηση, συνίσταται σε μια συρρίκνωση της διαφυγής του νοήματος. Αντίθετα, η πλοήγηση στον τρελαμένο ιστό του web παρουσιάζεται σαν ο πίθος των Δαναΐδων του 21ου  αιώνα. Έτσι, για τον Ραφαέλε Σιμόνε [Raffaele Simone], η σφαίρα των μίντια  παράγει μια ευρύτερη και διεισδυτικότερη επανάσταση του πνεύματος από εκείνη που φοβόταν ο Πλάτωνας στον Φαίδρο σχετικά με τη γέννηση της γραφής.[3]

Αντί να υιοθετήσουμε μια στάση νοσταλγικής θλίψης θα μιλήσουμε για το πώς η ψυχανάλυση υποδέχεται αυτούς τους καινούργιους τύπους live βιβλίων που ο καθένας γράφει κατ’ εικόνα του – ένα είδος ιδιωτικού facebook ολοένα πιο ανοιχτού στον κόσμο, μια έκθεση της δικής του περίπτωσης υπό συνεχή τροποποίηση. Ο Σιμόνε είναι ωστόσο πιο κοντά στον Λακάν όταν θεωρεί ότι τα μίντια δεν είναι η επέκταση του ανθρώπου αλλά, αντίθετα, ο άνθρωπος είναι η επέκταση των μίντια. Το «i-αντικείμενο» δεν είναι άραγε ένα συμπληρωματικό όργανο του οποίου τη λειτουργία αναζητούμε σαν μπλόγκερς που είμαστε;

Σε αυτό το πλαίσιο της μεγάλης αναταραχής μέσα στο πραγματικό,[4] η ψυχιατρική απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από τα σημεία που συγκροτούν την ψύχωση προς όφελος της σιωπής των οργάνων (μέχρι να χάνει κάθε σημείο αναφοράς, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση του Άντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ [Anders Behring Breivik]). Η ψυχανάλυση εντωμεταξύ, αντί να θρηνεί την παρακμή της πατρικής imago, ανέδειξε την αυθαιρεσία του πατέρα, τη διάστασή του ως μυθοπλασίας, για να εστιάσει όλο και περισσότερο στο τυπικό περίβλημα του συμπτώματος. Στοχεύει έτσι τον πυρήνα απόλαυσης του συμπτώματος, σε ό,τι πιο πραγματικό έχει το σύμπτωμα, που αποτελεί παράλληλα για το ομιλ-όν το πλέον ενικό σημείο αγκίστρωσής του.

Πολλοί λόγοι [discours] επιχειρούν να τακτοποιήσουν τον κόσμο. Ο Λακάν τυποποίησε τέσσερις, συν τον λόγο του καπιταλιστή «που τους ροκανίζει όλους και όπου είναι το αντικείμενο α που φτάνει στο ζενίθ και κινητοποιεί τις δυνατές εναλλαγές».[5] Σε αυτή την κίνηση του πολιτισμού που γίνεται πολλαπλός, αντιστοιχεί η εννοιολογική ανατροπή του περάσματος από την πρώτη στη δεύτερη λακανική πατρική μεταφορά.[6] Δεν είναι πλέον το Όνομα-του-Πατρός αλλά το σύνολο της γλώσσας που αναλαμβάνει τα φαινόμενα σταθεροποίησης της σημασίας. Αυτός ο Άλλος που ο Λακάν διέγραφε με μια γραμμή για να σηματοδοτήσει ότι αντλεί την ασφάλειά του μόνο από μια μυθοπλασία, αυτός ο Άλλος που άρα δεν υπάρχει, αναγκάζει τον καθένα να παραγάγει την ενικότητα της διαδρομής του.

Θα πρέπει, στις εργασίες του συνεδρίου να τονίσουμε τη συμπτωματική επινόηση, το υποκειμενικό μαστόρεμα του καθενός που υπαγορεύει η εποχή του Άλλου που δεν υπάρχει[7] και τα «i-αντικείμενά» της. Με άλλα λόγια, πώς το υποκείμενο καθιστά το σύμπτωμά του γλώσσα; Πώς αδράχνει τα αντικείμενα για να τα καταστήσει λειτουργικά όργανα; Όπως υπογραμμίζει ο Ερίκ Λοράν, από το λεγόμενο ψυχωτικό υποκείμενο θα μάθουμε πώς, για τον καθένα, το σύνολο της γλώσσας αναλαμβάνει την προσπάθεια ονοματοδοσίας της απόλαυσης. Έτσι, ο ορθός τρόπος να είναι κανείς αιρετικός στην ψυχανάλυση της μεταοιδιπόδειας εποχής[8] θα ήταν «ο τρόπος που, έχοντας αναγνωρίσει τη φύση του συνθώματος (sinthome), δεν διστάζει να το χρησιμοποιήσει λογικά, δηλαδή να το χρησιμοποιήσει μέχρι να αγγίξει το πραγματικό του, οπότε πλέον να μην διψά».[9] Η αναγνώριση της φύσης του συνθώματος συνίσταται στην «αναγνώριση του τρόπου με τον οποίο η απολαμβάνουσα ουσία περιέρχεται στην ευθύνη της ίδιας της γλώσσας την οποία και ταξινομεί».[10] Είναι το όργανο-γλώσσα που καθιστά το υποκείμενο ομιλ-όν, γεγονός που συνεπάγεται ότι, εκτός από το είναι τού προσδίδει συγχρόνως και ένα έχειν, το σώμα του. Σημαινοποιώντας τα, το όργανο-γλώσσα αποσπά τα όργανα από το σώμα. Αυτό τα καθιστά προβληματικά και αναγκαζόμαστε να τους βρούμε μια λειτουργία, που στο λεγόμενο σχιζοφρενή γίνεται χωρίς την αρωγή κανενός καθιερωμένου λόγου.[11]

Μπορούμε έτσι να απαριθμήσουμε τον κατάλογο των ψυχωτικών επινοήσεων:[12] επινόηση ενός λόγου, στον οποίο προσφεύγει για να μπορεί να κάνει χρήση του σώματός του στην περίπτωση του σχιζοφρενή, επινόηση μιας σχέσης με τον Άλλο για να παραμείνει σε απόσταση από τον κοινωνικό δεσμό στην περίπτωση του παρανοϊκού, ανέφικτη επινόηση στην περίπτωση της μελαγχολίας, επινόηση ενός σημείου αγκίστρωσης ή μιας ταύτισης στην περίπτωση των κανονικόμορφων ψυχώσεων. Η μη επινόηση συνιστά άλλωστε μια επίσης ενδιαφέρουσα τάξη αφού εκεί ο τραυματισμός της γλώσσας εμφανίζεται ξεκάθαρος.

Η προσπάθειά μας, δηλώνει ο Ερίκ Λοράν, βρίσκεται ωστόσο από την άλλη πλευρά των προσπαθειών ταξινόμησης. Υπάρχει στην ψυχανάλυση ο ορίζοντας του μη ταξινομήσιμου όπου στοχεύει αυτή η προσπάθεια ώστε το σύμπτωμα να μπορέσει να καταδείξει την ενικότητα του υποκειμένου. Όμως αυτή η επέκταση της ψύχωσης ως κανονικότητας, το «όλος ο κόσμος είναι τρελός», δεν σημαίνει ότι όλοι είναι ψυχωτικοί. «Το ζήτημα δεν είναι να μπερδέψουμε όσα μας μαθαίνει το ψυχωτικό υποκείμενο, και που αφορούν το σύνολο του κλινικού πεδίου, με μια κλινική κατηγορία καθαυτή που θα γινόταν η πλειοψηφική κατηγορία της εμπειρίας μας».[13] Έτσι θα πρέπει επίσης να εξερευνήσουμε το «πώς μεταμορφώνεται το κανονικό Όνομα-του-Πατρός της υπάρξεως, από τη στιγμή που έχουμε ως ορίζοντά μας το μη ταξινομήσιμο».[14] Και θα ξαναβρούμε με τη διάσταση του πατέρα ως μυθοπλασίας την τυπικότητα της ψύχωσης και τα φαινόμενα έκλυσης που συνδέονται με τη συνάντηση με «Έναν-Πατέρα» – φαινόμενα που δεν σχετίζονται με την επινόηση.

 Το κοινό παραλήρημα είναι αυτό που προσπαθεί να επινοήσει ένας geek. «Είμαστε σίγουροι ότι πρόκειται για παραλήρημα όταν παραμένει το Ένα-ολομόναχο. […] Καταφέρνει να  κάνει κοινωνικό δεσμό ή όχι; Υπάρχει μερικές φορές μια ενδεχομενικότητα εκεί. Υπάρχουν μορφές παραληρήματος όπου βλέπουμε καθαρά ότι δεν μπορούν να κοινωνικοποιηθούν».[15] Όμως οι θρησκευτικοί φανατισμοί, οι αυταρχικές θεραπείες ή ακόμη και η γενικευμένη αξιολόγηση δεν φανερώνουν ένα έξαλλο κάλεσμα στον πατέρα; Σε αυτές τις θριαμβευτικές μορφές του συλλογικού η ψυχανάλυση δεν αντιτάσσει άραγε μια καινοφανή απάντηση που συνιστά εμπειρία υπέρβασης του «Ενός-ολομόναχου»; Αυτό είναι το ερώτημα που στην απάντησή του θα μπορούσε να συνεισφέρει η έρευνά μας για την ψύχωση στην geek εποχή.

 

 Dominique Holvoet

(Traduit en grec par Dossia Avdelidi et supervisé par Nassia Linardou)



[1] Geek: Όρος της αμερικάνικης αργκό που υποδήλωνε αρχικά ένα περίεργο άτομο που θεωρούνταν υπερβολικά διανοούμενο. Σιγά σιγά χρησιμοποιούμενος διεθνώς στο ίντερνετ, ο όρος διεκδικείται από τους οπαδούς των γκάτζετ υψηλής τεχνολογίας. Σύμφωνα με το Oxford American Dictionary (αγγλικά), η καταγωγή της λέξης βρίσκεται στο γερμανικό (Hochdeutsch) Geck που υποδεικνύει έναν τρελό, έναν σκανδαλιάρη και στο ολλανδικό Gek που υποδεικνύει κάτι το τρελό (πηγή: wikipedia).

[2] Eric Laurent, «La psychose ou la croyance radicale au symptôme» [«Η ψύχωση ή η ριζική πίστη στο σύμπτωμα»], Παρέμβαση στο συνέδριο της ΝΛΣ στο Τελ Αβίβ, Mental 29, Ιανουάριος 2013, στα αγγλικά στο Hurly-Burly  8, Οκτώβριος 2012.

[3]  R. Simone, Pris dans la toile, lesprit aux temps du web, Gallimard, Νοέμβριος 2012. Πρωτότυπη έκδοση στα ιταλικά: Presi nella rete. La mente ai tempi del web [Αιχμάλωτοι στον ιστότο πνεύμα στους καιρούς του web], Saggi, Απρίλιος 2012.

[4] Αναφορά στον τίτλο του προσεχούς συνεδρίου της Παγκόσμιας Εταιρείας Ψυχανάλυσης στο Παρίσι το 2014. Η παρέμβαση του Ζακ-Αλέν Μιλέρ δημοσιεύτηκε στο Lacan Quotidien 63 (διαθέσιμο στην ιστοσελίδα της ΝΛΣ).

[5]  E. Laurent, ό.π.

[6]  J.-A. Miller, Extimité, μάθημα της 5ης  Φεβρουαρίου 1986.

[7] J.-A. Miller, «L’invention psychotique» [«Η ψυχωτική επινόηση»],  Quarto 80/81, 2004: «Ο Άλλος δεν υπάρχει σημαίνει ότι το υποκείμενο έχει ρυθμιστεί για να γίνει εφευρέτης». Δημοσιεύτηκε στα αγγλικά στο Hurly Burly 8.

[8]  G. Caroz, βλ. την εξαιρετική επιχειρηματολογία του στο PIPOL 6, «Μετά τον Οιδίποδα». Το συνέδριο της ΝΛΣ στην Αθήνα εγγράφεται στην προοπτική του 2ου Ευρωπαϊκού Συνεδρίου Ψυχανάλυσης, το οποίο οργανώνεται από την EuroFédération για τις 6 και 7 Ιουλίου 2013. (europsychoanalysis.eu)

[9] J. Lacan, Le Séminaire, Livre XXIII, Le sinthome (1975-1976), Seuil, Παρίσι 2005, σ. 15.

[10] E. Laurent, ό.π.

[11] J. Lacan, «L’Etourdit» (1972), Autres écrits, Seuil, Παρίσι 2001, σ. 474.

… από αυτό το πραγματικό: δεν υπάρχει σχέση ανάμεσα στα φύλα, και τούτο προκύπτει εκ του γεγονότος ότι ένα ζώο έχει αυτή την κατοικία (stabitat, [cet habitat]) που είναι η γλώσσα, ότι το να την κατοικεί (labiter [l’habiter]) συνιστά επίσης αυτό που για το σώμα του αποτελεί όργανο – όργανο που, καθώς εξ-ίσταται έτσι, το καθορίζει με τη λειτουργία του και αυτό πριν ακόμα την ανακαλύψει. Εξ αυτού μάλιστα υποχρεώνεται να ανακαλύψει ότι το σώμα του δεν είναι δίχως άλλα όργανα και ότι η λειτουργία του καθενός από αυτά συνιστά πρόβλημα για το ίδιο – πράγμα από το οποίο προσδιορίζεται ο λεγόμενος σχιζοφρενής καθώς αιχμαλωτίζεται χωρίς την αρωγή κανενός καθιερωμένου λόγου.      

[12] J.-A. Miller, «L’invention psychotique», ό.π., σ. 9.

[13] E. Laurent, ό.π.

[14] Στο ίδιο.

[15]  J.-A. Miller, «L’invention psychotique», ό.π., σ. 13.

================================================

 

Podmiot psychotyczny w erze Geek

Typowość i symptomatyczne inwencje [*]

 

Czym staje się to, co my nazywamy psychozą, w świecie, gdzie każdy „Jeden” jest podłączony do swojego „i-przedmiot”, w świecie, gdzie bycie geek [1] stanowi zwykły styl życia? Triumf „i-gadżetów” jako obiektów poza ciałem zakłóca relacje pomiędzy istotami-mówiącymi [parlêtres], relacje, które dotychczas były skodyfikowane przez to, co Freud nazwał programem cywilizacji. Na przestrzeni od XX do XXI wieku przeszliśmy od ery dyskursów, które zawiązują więzi społeczne, do świata Jednego-całkiem-samego znajdującego oparcie w symptomie jako alternatywnej więzi społecznej.

 

Eric Laurent, w swoim wystąpieniu na Kongresie w Tel Avivie – co będzie punktem odniesienia dla Kongresu w Atenach – proponuje dla NLS „poszukiwania dotyczące sposobu, w jaki my, w dobie dzisiejszej, odczytujemy w naszej praktyce znaczenie słowa psychoza dla psychoanalizy” [2]. Można bowiem rozpostrzeć wysiłek psychotyka, który polega na nadawaniu porządku światu bez posiłkowania się ustalonymi dyskursami, na generalny wysiłek pisania symptomu każdego z nas. Ta symptomatyczna oznaka, pieczęć na ciele, ślad w lalangue, czy nawet wymuszona inwencja, polega na ograniczaniu ucieczki sensu. Natomiast odwrotnie, żeglowanie w szalonej sieci web jawi się jako dzban Danaid XXI wieku. I tak, dla Rafaele'a Simone sfera medialna wywołuje rewolucję w umysłach, która jest bardziej rozległa i głębiej penetrująca niż rewolucja, jakiej obawiał się Platon w Fedrze, a którą wiązał z nadejściem pisma [3]. Zamiast przyjmować postawę nostalgicznego smutku, powiemy jak psychoanaliza przyjmuje te nowe formy książek life, które każdy pisze na swoim profilu, prywatny facebook coraz bardziej otwarty na świat, wystawianie na widok swojego własnego przypadku poddawanego nieustannej przeróbce. Jednakże, Simone jest bliższy Lacanowi, kiedy uznaje media nie jako przedłużenie człowieka, lecz przeciwnie, człowieka jako przedłużenie mediów. Czyż „i-przedmiot” nie jest dodatkowym organem, funkcji którego poszukują blogerzy, jakimi jesteśmy?

 

W tym kontekście ogromnego nieładu w realnym [4], psychiatria coraz bardziej oddala się od znaków konstytuujących psychozę na korzyść ciszy organów (aż do punktu utraty wszystkich odniesień, na przykład, przypadek Andersa Behringa Breivika). W tych ostatnich czasach, psychoanaliza, zamiast zamartwiać się nad schyłkiem ojcowskiej imago, ujawniła arbitralność ojca, jego fikcyjny wymiar, by skupiać się coraz bardziej na formalnym opakowaniu symptomu. Tak oto celuje ona w jądro jouissance symptomu w tym, co najbardziej realne, co ustanawia zarazem, dla istoty-mówiącej, jej najbardziej pojedynczy punkt zaczepienia.

 

Wiele dyskursów usiłowało nadać porządek światu. Lacan przedstawił cztery, plus dyskurs kapitalisty, „który nadgryza je wszystkie”, gdzie „to przedmiot a wzrasta do zenitu i redystrybuuje możliwe permutacje” [5]. Z tym postępem cywilizacji, która staja się mnoga, koresponduje konceptualny zwrot w nauczaniu Lacana, który dokonuje się w przejściu od pierwszej do drugiej metafory ojcowskiej [6]. To już nie Imię-Ojca, ale całość języka bierze na swoją odpowiedzialność zjawiska stabilizowania znaczenia. Ten Inny, którego Lacan przekreślił kreską, by zaznaczyć, że jego rękojmia brała się jedynie z fikcji, ten Inny, który zatem nie istnieje, zmusza każdego z nas do produkowania swojej pojedynczej trajektorii.

 

W pracach Kongresu, będziemy musieli położyć nacisk na symptomatyczną inwencję, na podmiotowy pojedynczy brikolaż, jaki pociąga za sobą era Innego, który nie istnieje [7] i jego „i-przedmioty”. Innymi słowy, w jaki sposób podmiot tworzy język ze swojego symptomu? W jaki sposób chwyta się tych przedmiotów, by uczynić z nich funkcjonujące organy? Eric Laurent to podkreśla: to od podmiotów zwanych psychotycznymi musimy się dziś uczyć, w jaki sposób, dla każdego z nas, całość języka bierze na swoją odpowiedzialność nominowanie jouissance. Tak więc, dobrym sposobem na bycie heretykiem w psychoanalizie w epoce po Edypie [8] byłby, „taki, który rozpoznając naturę synthomu, nie waha się nim posługiwać w sposób logiczny, to znaczy, posługiwać się nim aż do sięgnięcia do jego realnego, u kresu czego nie ma już pragnienia” [9]. Rozpoznanie natury synthomu jest „rozpoznaniem sposobu, w jaki „substancja czerpiąca jouissance jest brana na swoją odpowiedzialność przez sam język” i jak nim zarządza [10]. To organ-mowa czyni z podmiotu istotę-mówiącą, co implikuje, że kiedy daje mu byćjednoczenie wciska mu mieć, jego ciało. Obdarzając organy znaczeniem, organ-mowa „zdejmuje” je z ciała, co czyni je problematycznymi i wymaga znalezienia dla nich funkcji, bez posiłkowania się jakimkolwiek ustanowionym dyskursem dla tak zwanego schizofrenika [11].

 

Będziemy mogli więc stworzyć katalog pomysłowości psychotyków [12]: inwencji dyskursu, uciekania się do..., by móc robić użytek ze swojego ciała – w przypadku schizofrenika, pomysłowości relacji do Innego, by zawiesić więź społeczną – w przypadku paranoika, niemożliwej inwencji – w przypadku melancholika, wynalezienie punkt zakotwiczenia czy też identyfikacji – w przypadku psychozy zwykłej. Skądinąd, brak inwencji [non-invention] stanowi równie interesującą klasę z racji tego, że trauma języka pojawia się tu w stanie czystym.

 

Nasz wysiłek, jak oświadcza E. Laurent, jest odwrotnością klasyfikacyjnych usiłowań. W psychoanalizie istnieje horyzont czegoś nie-klasyfikowalnego, do czego ten nasz wysiłek zmierza, ażeby symptom mógł wyznaczać pojedynczość danego podmiotu. Ale to rozszerzanie się zwyczajności psychozy, rozszerzanie się owego „wszyscy są szaleni”, nie oznacza, że wszyscy są psychotykami. „Nie chodzi o to, by pomieszać lekcje podmiotu psychotycznego, które wspierają całe pole kliniczne, z kategorią kliniczną jako taką, która miałaby stać się kategorią skupiającą większość naszego doświadczenia” [13]. Tak więc, nasze poszukiwania powinny również eksplorować to, „w jaki sposób zmienia się zwykłe imię-ojca istnienia, odkąd mamy nasz horyzont nie-klasyfikowalnego” [14]. I będziemy na nowo odkrywać – wraz z wymiarem ojca jako fikcji – typowość psychozy oraz fenomeny rozpętania związane z napotkaniem „Un père” [*], fenomeny, które nie wywodzą się z inwencji.

 

Zwykłe urojenie jest wysiłkiem inwencji geek’a. „Możemy być pewni, że jest to urojenie, kiedy pozostaje to na poziomie Jednego-całkiem-samego [...]. Czy to potrafi stworzyć więź społeczną czy nie? Istnieje w tym czasami jakaś kontyngencja. Istnieją formy urojeń, co do których wyraźnie widać, że nie mogą się zsocjalizować” [15]. Ale czyż religijne fanatyzmy, autorytarne terapie, czy choćby zgeneralizowana ewaluacja nie wyjawiają wściekłe wołanie do ojca? Czyż tym triumfalnym formom zbiorowości psychoanaliza nie przeciwstawia niesłychaną odpowiedź jako doświadczenie przechodzenia przez [traversée] impasy „Jednego-całkiem-samego”? Oto jest pytanie, do rozwiązania którego nasze poszukiwania dotyczące psychozy w erze geek będą się mogły przyczynić.

 

Dominique Holvoet

 

 

Przekład: Beata Wolf, Janusz Kotara

 

Przypisy:

 

[*] Dla francuskiego wyrazu „invention” tłumacze przyjęli zamienne stosowanie następujących polskich odpowiedników: inwencja, pomysłowość, wynalezienie [przyp. tłum].

[1] (źródło: Wikipedia)

[2] Laurent E., „Psychosis, or Radical Belief in the Symptom”, wystąpienie z Kongresu NLS w Tel Avivie, Hurly-Burly, nr 8, 2012, str. 243.

[3] Simone R., Pris dans la toile, l'esprit aux temps du web, Gallimard, 2012.Oryginalna włoska wersja: Presi nella rete. La mente ai tempi del web, Saggi, 2012.

[4] Odniesienie do tytułu najbliższego Kongresu AMP, Paryż 2014. Wystąpienie J-A. Millera opublikowane w Lacan Quotidien 63, dostępne na stronie internetowej NLS.

[5] Laurent É. op. cit. str. 244.

[6] Miller J-A, „Extimity”, wykład z 5 lutego 1986.

[7] Miller J-A, „Psychotic Invention”, Hurly Burly nr 8, 2012, str. 263: „Inny nie istnieje oznacza, że podmiot jest uzależniony od stania się wynalazcą.

[8] Caroz G., Por. jego znamienite tezy dla Kongresu PIPOL 6, „Po Edypie”. Kongres NLS w Atenach wpisuje się w perspektywę II Europejskiego Kongresu Psychoanalizy organizowanego przez Euro-Federację organizowanego 6 i 7 lipca 2013. (www.europsychoanalysis.eu)

[9] Lacan J., Le Séminaire, Livre XXIII, Le sinthome, (1975-1976), Paris, Seuil, 2005, str. 15.

[10] Laurent É., op. cit. str. 247.

[11] Lacan J., „L’étourdit” (1972), Autres écrits, Seuil, 2001, str. 474.

[12] Miller J.-A., „Psychotic Invention”, Hurly-Burly Issue 8, October 2012.

[13] Laurent E., op. cit. str. 249.

[*] Wobec wielu różnych dróg, którymi można podążać w tłumaczeniu lacanowskiego terminu Un-père (w języku francuskim Un w formie zaimka to „pewien”, „jakiś”, jako rzeczownik zaś – to „jeden”; z kolei w języku niemieckim pojawiające się w złożeniach Un ma wartość zaprzeczenia danego pojęcia), w niniejszym tekście zdecydowano się na pozostawienie tego terminu w oryginalnym brzmieniu [przyp tłum]..

[14] Laurent E., op. cit.

[15] Miller J.-A., op. cit., str. 268.